
بسم الله الرحمن الرحیم
* یَأَیهُّا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَ إِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَ
اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا یهَدِى الْقَوْمَ الْکَافِرِینَّ[1]
الف - سوره مائده آخرین سوره های نازل شده بوده و مدنی می باشد
ب - انرا پس از سوره فتح و یک صد و سیزدهمین سوده نازل شده بر پیامبر می دانند
ج - اهل تسنن روایاتی نقل می کنند که پپام انها این است که « در این سوره نسخی صورت نگرفته بنابراین حلال آن را حلال و حراممش راحرام بدانید »
د- هیج کس از فریقین نگفته آیه مورد بحث از سوره دیگر یا از جمله سوره های مکی می باشد بلکه قول صحیح را در این می دانند که این ایه مدنی و جزو آخرین آیات نازله بر رسول خداست فقط برخی احتمال تکرار در نزول را داده اند [2]
2- اتفاق در تعیین مورد نزول آیه از ناحیه اهل بیت و صحابه
درباره « ما انزل الیک » که به صورت مجمل امده است روایات اهل بیت بدون استثنا بر این قول متفق اند که آنچه بر حضرت رسول صلی الله علیه و اله و سلم نازل شده مأمور به ابلاغ آن بوده اند ولایت امام علی است
آن دسته از احادیث اهل سنت نیز که در مقام بیان معنای این تعبیر و مورد نزول آیه هستنند ، بدون استثنا در همین مورد است این احادیث از صحابه همچون : ابو سعید خدری ، عبد الله بن مسعود ، عبد الله بن عباس و ... بیان شده است البته قول دیگری هم به ابن عباس نسبت می دهند که به لحاظ سند ضعف جدی دارد . [3]
تمام مفسران شیعه و سنی می گویند باید شرط و جزا در این آیه را به گونه ای معنا کرد که لغو و بیهوده گویی در کلام خدا پدید نیاید لذا شیعه می گوید حکم ولایت امام علی که حضرت رسول مأمور به ابلاغ ان بودند به حدی اهمیت داشت که اگرابلاغ نمی شد گویی اصل دین و تمام گزاره های ان ابلاغ نشده بود؛ از این رو خداوند با این تعبیر اهمیت مسأله را بیان فرموده اند . اما اهل تسنن می گویند مراد از این شرط و جزا این است که اگر پیامبر خدا در تبلیغ برخی از تمام انچه برایشان نازل شده کوتاهی کنند و ان را نرساند گویی همه را نرسانده اند مثل اینکه درسوره مائده آیه 32 می فرماید «...مَن قَتَلَ نَفْسَا بِغَیرْ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فىِ الْأَرْضِ فَکَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعًا...» اگر یک نفر را بکشی گویا همه را کشته ای .[1]
نکته قابل توجه انکه ازآنجا که اهل سنت شأن نزولی برای آیه در نظر نمی گیرند و آیه را به طور کلی معنا می کنند لذا می توان بین نظر شیعه و اهل سنت نقطه پیوندی پیدا کرد و آن اینکه اعلام ولایت و امامت حضرت علی علیه السلام می تواند به عنوان یک مصداق قابل اعتنا باشد.
سبک و سیاق آیه نشان می دهد حضرت رسول مأمور به ابلاغ پیامی بودند که نوعی نگرانی و بیم دردل ایشان ایجاد می کرد از این رو خداوند وعده به حفظ داده می فرماید: « وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ »
هر چند فرقین نقاط مشترک متعددی در تفسیر این آیه دارند لیکن در تعیین آنچه که بر پیامبر خدا نازل شده و در این آیه مأمور به تبلیغ آن بوده دچار اختلاف نظرند تهدید خداوند از یک سو و وعده برای حقظ پیامبر از سوی دیگر ، به اهمیت بررسی مورد نزول آیه افزوده است . از نظر شیعه این آیه از ادله نصب امامت به شمارمی آید چون آنچه بر پیامبر در این آیه نازل شده ، ابلاغ ولایت و رهبری امام علی علیه السلام است ؛ لیکن اکثر اهل سنت مورد نزول مشخصی برای آیه نقل نکرده اند ؛ هر چند انان روایاتی که در منابع خود اهل سنت درباره ابلاغ ولایت امام علی است راانکار نمی کنند حتی آن رایکی از موارد نزول همین آیه به شمار می اورند[1]